Pschorr west

Veel Rotterdammers (en niet alleen de ouderen) krijgen nog steeds een melancholische blik in hun ogen als het over Pschorr gaat, maar de meesten weten niet dat er drie Pschorren waren: het concertgebouw Pschorr aan de Korte Hoogstraat, de legendarische Dancing en Pschorr West aan de Kruiskade 1a, voorheen café Americain, een grandcafé met weinig levende muziek. Na de oorlog traden daar sporadisch amusementsorkestjes op en later werd het Chinees restaurant de Lange Muur.

CONCERTGEBOUW PSCHORR
In de tijd dat likeurtjes en borrels de voorkeur van het grote publiek genoten, bleek het drinken van grote glazen koel Duits bier, gezeten aan lange tafels, ineens bijzonder populair. Dat ontdekte het Duitsche bierhuis Pschorr-Bräu tijdens de Wereldtentoonstelling van 1883 in Brussel. Het werd chique en in modieus een pils te drinken. De brouwer stuurde Louis Willkomm naar Nederland om in de grote steden bierhuizen te vestigen. Aan de Korte Hoogstraat 19 opende hij in de Passage op 1 mei 1886 Zum Pschorr, dat hij zelf ging exploiteren. Een oude politieverordening verbood cafés levende muziek ten gehore te laten brengen. Er waren speciale voorschriften voor ‘café concerts’ en ‘café chantants’. Willkomm lukte het een muziekvergunning te regelen. De gegoede burgerij en zakenlui vermaakten zich met dameskapellen uit het binnen- en buitenland, operetteavonden en later met filmvertoningen. In april 1899 was de Royal Bioscope van Nöggerath in Pschorr te aanschouwen. Abraham Tuschinski vertoonde er in juli en augustus 1912 films, in afwachting van de verbouwing van zijn Thalia Theater aan de Hoogstraat.

Concertgebouw Pschorr 1910

VARIÉTÉTHEATER
In september 1916 nam Dirk Reese het Concertgebouw over en bouwde het om tot een succesvol variététheater. Reese continueerde de programmering van de populaire damesorkesten en bracht de Amerikaanse zanger James Elmer Spyglass naar Rotterdam. Gevierde dirigenten zoals Marcello Lanfredi, De Vito, Eddy Roos, Jeanne Guldemond, José Silberman en later Max Tak stonden op het affiche van Pschorr dat geleidelijk een steeds gevarieerder amusementsprogramma kreeg. Dirk Reese maakte ook ruim baan voor de grote namen van het Nederlandse cabaret: Koos en Cesarine Speenhoff, Jean Louis Pisuisse, Nap en Fien de la Mar, Louis Davids en Margie Morris, Tholen en Van Lier, Louisette, Maupie Staal, Kees Pruis, Lou Bandy en Willy Derby. Nieuwe muziek uit de Verenigde Staten presenteerde Pschorr op 31 mei 1919 met Sammy´s Band, een orkest van Amerikaanse soldaten die zich nog niet als jazzartiesten afficheerden.

DIRK REESE, DE PROEFLOKAALKONING VAN ROTTERDAM
De grote doorbraak van Dirk Henri Martinus Reese (Rotterdam, 20 augustus 1880 – Rotterdam, 1 juli 1967) kwam na zijn overname van Concertgebouw Pschorr. Jazz connaisseur Hans Langeweg schreef over Reese’s horeca-imperium: ‘Hoeveel Rotterdammers zouden ooit in een van zijn proeflokalen iets gedronken hebben? Hoeveel Rotterdammers hebben ooit in Dancing Pschorr gedanst? Hoeveel bijeenkomsten zijn er wel niet gehouden in de daktuin van Atlanta? Waarschijnlijk ontelbare.’

Dirk Reese kwam op 20 augustus 1880 ter wereld in de Wijnstraat. Hij begon na de lagere school als leerling-banketbakker, maar al in 1895 liet hij dit beroep voor wat het was en trok het zeegat uit als pantryboy. Hij werd bevorderd tot bedroom-steward op de Spaarndam van de Holland Amerika Lijn (H.A.L.). Hij voer als bediende op passagiersboten in Zeeland en werd na de vervulling van zijn militaire dienstplicht kelner in de wachtkamer 2^e klasse van het Beursstation. Vervolgens werkte hij in het café Het Zwarte Paard aan de (Oude) Binnenweg. Daar leerde hij zijn toekomstige vrouw Jacoba Steenbeek kennen. Reese keerde voor een korte tijd terug naar zee, als kapiteinsbediende op het H.A.L. schip de Maasdam. Weer aan wal werd hij zetkastelein in het filiaal van Meyer & Nortier op de (Oude) Binnenweg.

Dirk Reese

FLINK SPAREN
Reese had flink kunnen sparen en in 1902 kocht hij op 22-jarige leeftijd zijn eerste café De Wet op de (Oude) Binnenweg 27. Wat later verkocht hij de kroeg en begon een grotere zaak op de (Nieuwe) Binnenweg 57, een gevestigde en goedlopende volkszaak. Een korte tijd later volgde een tweede café aan de Gedempte Slaak. Reese creëerde ruime, schone en goed verlichte cafés waar ook vrouwen welkom waren. Iets wat in die tijd niet gebruikelijk was. Vrouwen die aan de bar zaten werden van lichte zeden verdacht. Reese bood zijn clientèle waar voor hun geld, maar hij verwachtte van zijn publiek dat zij zich goed zouden kleden en gedragen. Na de overname van Concertgebouw Pschorr betrok hij het ernaast gelegen artiestencafé van Charlie Stock (Jazzradar, 4 november 2025) bij de concertzaal. Elke avond waren Reese en zijn vrouw in Pschorr te vinden en die toegewijde persoonlijke aandacht van de sociaal geëngageerde Reese droeg bij aan zijn succes.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog, tussen november 1917 en maart 1918, zette Reese het live entertainment van Pschorr op een laag pitje. Na de wapenstilstand en het einde van de heersende epidemieën van de Spaanse griep,de vlektyfus en dysenterie haalde het Rotterdamse uitgaanspubliek de schade in. Reese bracht in het Concertgebouw een imposante concertreeks. Hij programmeerde tot de sluiting op 19 februari 1931 zeven tot acht verschillende variétéacts per week! In 1922 startte hij het café-restaurant Pschorr aan de pas gedempte Coolsingel, dat na een verbouwing op vrijdagmiddag 18 april 1924 officieel werd heropend als Dancing Pschorr.

Dancing Pschorr

DIRK REESE BOUWT EEN JAZZPALEIS
De initiatieven van de bioscooppioniers Carl Weisbard, AbrahamTuschinski en Philip Soesman waren voor Dirk Reese de aanleiding om in 1922 aan de Coolsingel een café-dansant annex restaurant te beginnen. Veel van zijn muzikale acts die hij in Pschorr aan de Hoogstraat presenteerde staan ook op het podium van Pschorr aan de Coolsingel. Marcello Lanfredi is opnieuw de ‘top of the bill’. Reese anticipeert op de groeiende dansmanie. In januari 1923 stemde de gemeenteraad in met het voorstel van Burgemeester en Wethouders om Dirk Reese toestemming te verlenen zijn zaak uit te breiden met een dancing. De gemeente Rotterdam kon een impuls op de nog jonge boulevard, de Coolsingel was in 1922 gedempt, goed gebruiken. De achter Pschorr gelegen pakhuizen van brouwerij de Zwarte Ruiter werden gesloopt en er verrees een door P.J. Vermaas en Kromhout ontworpen luxueuze dancing, die zou uitgroeien tot één van de meest legendarische podia in het vooroorlogse Rotterdam. Aan de zijde van Coolsingel kwam het café-restaurant. Dancing Pschorr werd een uitgaansgelegenheid die tot de absolute internationale top behoorde.

Dancing Pschorr voor de glazen vloer

Het Rotterdamsch Nieuwsblad van 29 maart 1924:

‘Achter café Pschorr aan den Coolsingel zijn timmerlieden en meubelmakers, marbriers en decorateurs bezig met de laatste werkzaamheden aan het groote danspaleis, dat de heer Reese daar eerstdaags denkt te openen. Achter het ondiepe cafégebouw was nog een groote ruimte, bestemd voor uitbreiding reeds bij de opening van het restaurant. Thans is deze chaos herschapen in een wijdsche dansvloer, zooals we die uit het buitenland en van de film kennen. Door den bouwkundige Verhaar (Vermaas, HZ) is van den ouden toestand een groote zaal gemaakt van eenige honderden vierkante meter oppervlak. In het midden is de dansvloer, rondom biedt een verhooging gelegenheid om stoelen en tafeltjes te plaatsen voor de toeschouwers en de dansparen, die willen uitrusten. Bovendien loopt rond de geheele zaal een galerij, eveneens voor de toeschouwers en het strijkorkest dat ten dan speelt. Een toegang heeft de dansgelegenheid zoowel van buiten af als van het café uit. De eerste is rijk met marmer bekleed. Trouwens de aankleeding van ‘s heeren Reese’s nieuwe danspaleis wordt geheel first class. De betimmering wordt van donkerrood hout, de wandbeschildering is harmonisch maar rijk en in sterke kleuren, terwijl boven het al zich een lantaarn koepelt in een fantastisch spel van fel getinte glasfiguren in looden vatting. In dezen stijl in het danspaleis iets nieuws voor Rotterdam en het zal straks, vooral in den avond, een wereldsteedsch effect maken als vele welgekleede en elegante dansparen hier hun kunnen vertoonen voor een mondain publiek.’

UITVERKOCHT
Op woensdag 16 april 1924 opende de Dancing Pschorr voor genodigden. Twee dagen later voor het publiek. De populaire cabaretier Jean Louis Pisuisse sprak het openingswoord en de jazzband van Oscar Logan, The Original Savanians, met de Rotterdammers Jack en Louis de Vries in hun gelederen verzorgde de muziek. De belangstelling was overweldigend. Het ‘gewone volk’ kwam er pas later in. Pschorr was elke middag en avond uitverkocht.

Oscar Logan & The Original Savanians

De NRC schreef op 17 april 1924 over Dancing Pschorr en de dansrage:

‘Opmerkelijk is het, hoe zich de laatste paar jaar in onze vroeger zoo gereserveerde stad de bevolking de lust tot dansen heeft ontwikkeld. Dansen doet tegenwoordig iedereen. Jong en oud danst, stept, foxtrottert, probeert een blues [een langzame foxtrot, HZ], maakt een rainbow, een tango. Jong en oud, groot en klein, dik en dun, recht en krom krijgt het bij elke gelegenheid, die zich biedt, in huis en buitenshuis, te pakken. In dit opzicht is Rotterdam plotseling geweldig naar voren geschoten. De stad heeft nu een wel heel mooi etablissement gekregen, waar het genoeglijk theedrinken is, waar de maaltijd in ongewoon aangename omgeving genuttigd wordt, en waar een ruime parketvloer alle gelegenheid biedt de onderste ledematen lenig te houden.’

advertentie glazen vloer NRC 5 oktober 1926

‘T IS ANDERS (DEEL 3)

‘T IS ANDERS (DEEL 4)

Hans Zirkzee

Hans Zirkzee
‘mister’ jazz in Rotterdam,
muziekdocent,
saxofonist,
concertorganisator,
schrijver, jazz-historicus,
auteur van Jazz in Rotterdam
(de geschiedenis van een grotestadscultuur),
winnaar Dutilh-Prijs 2016

OVER R†JAM
Stichting Rotterdam Jazz Artists Memorial