Auteur van het boek Jazz in Rotterdam, Hans Zirkzee interviewde en schreef over talloze jazzmuzikanten die een band met Rotterdam hebben of hadden.
Nu een reeks verhalen waarop we tachtig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog op terug kijken. De voornaamste rode draad in de serie is de grote hoeveelheid aan jazz in Rotterdam tijdens de periode van de Duitse bezetting. 

The Three Jacksons
De muziek van het wereldvermaarde accordeon virtuozentrio, vernoemd naar de Amerikaanse bokser Joe Jackson, kun je moeilijk jazz noemen. Piet van Gorp (vader van comédienne en zangeres Corrie van Gorp), Harry van der Velde (de vader van zanger Leo van der Velde) en Piet Koopmans (vader van de zanger Wim Koopmans, Jazzradar, 26 juni 2022) zullen best jazzy nummers gespeeld hebben, maar zij werden vooral beroemd met amusementsmuziek. Het accordeon was al vóór de oorlog zeer geliefd bij het grote publiek. Het leek wel of iedereen destijds het schippersklavier bespeelde. De Three Jacksons zijn, wat dat betreft, een aansprekend voorbeeld van het variété uit die tijd, dat zich in de jaren na de oorlog veelal in verenigingsverband en in het schnabbelcircuit afspeelde. Het waren economisch barre tijden, men had weinig geld om uit te gaan en de populaire jazzbands speelden in het buitenland.

The Three Jacksons

Harry van der Velde (1908 – 1977), Piet Koopmans (1917 – 1971) en Piet van Gorp (1915-2008) traden aanvankelijk afzonderlijk van elkaar op. Ze speelden elk in een vast café: Koopmans aan het Noordplein, Van der Velde in bar Tjoba in Hillesluis en Van Gorp in een zaak aan de Crooswijkseweg. Harry, die ook saxofoon speelde, maakte voor de oorlog deel uit van de The Willards (Jazzradar, 13 september 2024). In 1940 ontmoetten zij elkaar in het badhuis aan de Van der Werffstraat. De vriendschap groeide en zij besloten hun krachten te bundelen. Na een half jaar repeteren, auditeerden zij voor de VARA radio. Orkestleider Dick Willebrandts (Jazzradar, 29 juli 2022) nam hen aan. The Three Jacksons traden, zoals The Willards, op in fantasie marine-uniformen met een opmerkelijk verschil: zij hadden een rode, witte en blauwe (knoppen)accordeon, waarvan de balg, evenals de emblemen op hun petten, de nationale driekleur had. Zelfs tijdens de oorlog! Zij speelden op Galanti-accordeons (rond 1969 werden het Accordiola-accordeons). Piet van Gorp: ‘Galanti leverde ons pegels op, reclame voor de Italiaanse fabrikant Baldini in Cattolica. Ik ben daar eens veertien dagen geweest, ik wist waardoor de tongen verbonden aan de knoppen slecht werkten. Leuk toch, dat een doodgewone jongen uit Crooswijk toen de Galanti van een kinderziekte afgeholpen heeft.’

Piet Koopmans, Harry van der Velde en Piet van Gorp

GROOTMEESTERS
De grootmeesters van het accordeon speelden meestal medleys van de bekendste nummers van het moment. Ieder had zijn vaste positie in het trio. Zo speelde Piet Koopmans de improvisaties, Piet van Gorp hield zich aan de strikte melodie en Harry van der Velde (ook zakelijk leider) zette daar in nauw samenspel met zijn collega’s harmonisch ritmische akkoorden tegenaan. Ze speelden verschillende soorten muziek: draaiorgel imitaties en internationale en Nederlandse hits verwerkt in hun medleys. Op het repertoire stonden ook operette- en operamelodieën.

The Jacksons met Anneke Grönloh

INDONESIË
Hun eerste grote buitenlandse reis was in 1947 naar het voormalig Nederlands Indonesië. Van Gorp: ‘Drie maanden op NIWIN (Nationale Inspanning Welzijnverzorging Indië) tournee, optreden bij legervoorposten bij 52 graden hitte, we moesten soms vier keer per dag een schoon kostuum aan. Vergezeld door een cordon soldaten reden we in tanks overal heen. Op het laatst had Harry buikloop, ik eczeem en Piet malaria. Hij kon pas veertien dagen later terug naar Nederland. We traden op in Duitsland, Scandinavië, Canada, Israël en in Amerika, in New York en Las Vegas. In de zalen waar Frank Sinatra stond te croonen. Vermoeiende vliegreizen. 36 uur naar Nieuw Zeeland, Australië, Canada, kisten vol platen mee voor de emigranten. In deze tijd zouden we als The Three Jacksons miljonair geworden zijn. De bedragen, die artiesten nu verdienen, lijken wel telefoonnummers.’ Rond 1970 verving Jaap Valkhoff (Jazzradar, 16 augustus 2023) de zieke Piet Koopmans, die in 1971 overleed.

The Jacksons met Jaap Valkhoff. Zijn Jacksons-uniform was nog niet klaar voor de tv-opnames.

SCHELLAK
Zij gingen in zee met Decca, Philips en Phonogram en verkochten miljoenen platen. Hun eerste grammofoonplaat, een 78 toerenplaat van schellak, werd half juli 1946 voor Decca opgenomen: Accordeon Potpourri. Hun eerste grote hit was Aan het strand stil en verlaten uit het najaar van 1946. Totaal zijn er voor o.a. Duitsland, België, Denemarken en Nederland zesenzeventig 78-toerenplaten uitgebracht. Zij maakten de overstap mee van schellakplaten naar vinyl, van mono naar stereo, van de elpee naar de cd. De medleys van The Three behaalden vele malen de hitlijsten. Al in 1957 ontvingen zij van Philips een gouden horloge voor de verkoop van hun eerste miljoen platen… ‘Vooral Philips is er op binnengelopen’, zei de zoon van Harry. In 1993 werden nog 500.000 exemplaren van hun cd In Opera en Operetteland verkocht.

The Jacksons met Eddy Christiani

NOOIT!
Op de vraag of hij ooit spijt heeft gehad van zijn artiestenbestaan, barst Van Gorp in lachen uit: ‘Nooit. Ook al was optreden in het begin een ramp in een volgepropte oude Skoda, die constant onderweg met water moest worden bijgevuld. Gelukkig zorgde Jack, de man van Annie de Reuver (Jazzradar, 19 februari 2022), toen directeur van Philips, voor een voorschot. Konden we elk apart een auto kopen. We hadden plezier in het vak, wel oerdruk, praten met platenbazen, halve dag foto’s maken voor een platenhoes. We traden soms vier keer per dag op, overal, in een half verbrande fabriekshal, maar ook in de Rivièrahal van Diergaarde Blijdorp.’ De internationale bekendheid van The Three Jacksons kreeg door de opkomst van The Beatles een grote knauw. Van Gorp: ‘Door hun succes doken er overal gitaarbandjes op. Leuke muziek, hoor, alleen jammer dat toen in Nederland de accordeon minder geliefd was. Dat onze muziek nu op cd’s staat, is echt tof. Ik zie nu wel eens een accordeonist in een popband spelen, ik hoor heel goede accordeonisten op straat spelen. Een goed teken! De accordeon verdient alle respect.’

BRONNEN
Archief Roland Vonk
Facebookpagina The Three Jacksons (Leo van der Velde)
Jazz in Rotterdam, de geschiedenis van een grotestadscultuur (2015)
Rotterdams Dagblad (interview met Piet van Gorp), 2 februari 2002
Rotterdamsch Dagblad, 17 april 1953
Wikipedia

Hans Zirkzee

Hans Zirkzee
‘mister’ jazz in Rotterdam,
muziekdocent,
saxofonist,
concertorganisator,
schrijver, jazz-historicus,
auteur van Jazz in Rotterdam
(de geschiedenis van een grotestadscultuur),
winnaar Dutilh-Prijs 2016

OVER R†JAM
Stichting Rotterdam Jazz Artists Memorial