Een ode die blijft klinken

Ben van Gelder met een voorpremière van de compositieopdracht voor North Sea Jazz

PROLOOG VAN EEN JUBILEUM
Altsaxofonist en componist Ben van Gelder (1988) geldt al jaren als een van de meest vooraanstaande jazztalenten van zijn generatie. Al vroeg werd zijn uitzonderlijke talent bekroond met onderscheidingen als het Prinses Christina Concours, de Stan Getz/Clifford Brown Fellowship en de Deloitte Jazz Award. Op zijn zeventiende vertrok hij naar New York, waar hij bijna tien jaar woonde en samenwerkte met grootheden als Mark Turner, Joe Sanders en Ambrose Akinmusire. In die stad ontwikkelde hij een eigen muzikale signatuur, gevoed door zowel jazz als zijn fascinatie voor kunstgeschiedenis. Voor de vijftigste editie van North Sea Jazz kreeg hij de prestigieuze compositieopdracht. Ditmaal met een bijzondere voorwaarde: de nieuwe compositie moest een reflectie zijn op vijftig jaar festivalgeschiedenis. Van Gelder koos niet voor een historisch overzicht, maar voor een persoonlijke vertelling. Het resultaat kreeg de titel The Whole Wide World Is Round en groeide uit tot een liefdevolle ode aan Abbey Lincoln.

Ben van Gelder met een voorpremière van de NSJ-compositieopdracht in het Rotterdamse LantarenVenster

HERINNERING ALS KOMPAS
Herinnering vormt het kloppend hart van het project. Ben van Gelder groeide op boven de Groningse platenzaak Swingmaster van zijn vader Sem van Gelder, jarenlang een vertrouwd gezicht op North Sea Jazz. Sem overleed op 7 juni 2026, terwijl zijn zoon werkte aan deze compositie. Een gebeurtenis uit 1980 vormt de onverwachte schakel in het verhaal. Na een indrukwekkend concert van Abbey Lincoln wilde zangeres en klassiek pianiste Jacqueline Reisel een plaat van haar kopen. Bij de stand van Swingmaster op het festival zag zij foto’s die Sem tijdens een eerder optreden van Lincoln had gemaakt. Ze wilde die foto’s kopen, maar dat kon niet Sem wilde ze wel toesturen. Ze gaf hem haar adres. Dat werd niet alleen de sleutel tot een bijzondere kennismaking maar ook de bron van het bestaan van Gideon en Ben van Gelder. Nu vormt het, decennia later, de emotionele kern van deze compositie. Daarmee is het project veel meer geworden dan een nieuwe festivalopdracht: het is een muzikaal document waarin persoonlijke geschiedenis en jazzgeschiedenis elkaar raken.

The Whole Wide World Is Round

ALCHEMIE VAN MUZIEK
De poëtische teksten van Abbey Lincoln, over tijd, afkomst en identiteit, vormen de inspiratiebron voor de nieuwe composities en de begeleidende visuals. Lincoln zag muziek als een vorm van alchemie: verdriet en tegenslag konden worden omgesmolten tot iets dat troost biedt en heelt. Precies daarin herkent Ben van Gelder de essentie van jazz. Voor Lincoln was muziek bovendien een vorm van gebed, een plek waar herinnering, hoop en overgave samenkomen. Die gedachte klinkt door in de woorden waarmee Van Gelder het concert inleidt: “Deze muziek is geschreven tijdens het ziekbed van mijn vader en na diens overlijden. Mijn vader is hier niet lijfelijk aanwezig, maar wel met zijn ziel… door zijn fotografie en de liefde voor muziek die hij heeft doorgegeven aan mij en mijn broer. Dit optreden is voor Abbey Lincoln en mijn vader Sem.” Met die woorden krijgt de avond direct een diepe persoonlijke lading.

Nelson Veras

EEN TRADITIE MET BETEKENIS
Sinds 2001 behoort de compositieopdracht tot de vaste tradities van North Sea Jazz. Jaarlijks krijgt een veelbelovende Nederlandse jazzmusicus volledige artistieke vrijheid om nieuw werk te schrijven; alleen in 2007 werd geen opdracht verstrekt. Sinds 2022 is er bovendien een voorpremière tijdens North Sea Round Town, in samenwerking met LantarenVenster. Voor deze jubileumeditie kreeg het project zelfs twee eerste presentaties: naast Rotterdam was er ook een voorpremière in het Bimhuis in Amsterdam. Daarmee onderstreepte het festival het bijzondere karakter van deze vijftigste compositieopdracht.

Gideon van Gelder

MUZIEK DIE BLIJFT ADEMEN
Met I Bow for You opent de voorstelling. Eerst klinkt de stem van Abbey Lincoln, waarna de heldere, bijna gewichtloze vibrafoon van Peter Schlamb als eerste licht door de ruimte zweeft. Langzaam voegen gitaar, contrabas en drums zich erbij, terwijl Ben van Gelder een melodie ontvouwt die tegelijk verstild en bezwerend is. Ook Always Within ademt die sfeer. De muziek blijft opvallend sereen en ingetogen, maar bezit een onderhuidse spanning die voortdurend voelbaar is. De herhalende tekstfragmenten werken bijna meditatief, precies zoals Lincoln ze zelf bedoelde: woorden die, door muziek gedragen en steeds opnieuw uitgesproken, langzaam hun diepste betekenis prijsgeven. De rijke harmonieën geven de compositie warmte en diepte, terwijl de combinatie van gitaar en vibrafoon een transparante klankwereld schept waarin iedere noot ruimte krijgt om na te resoneren.

Het laatste stuk van de compositieopdracht met volle bezetting

EEN PERSOONLIJK SLOT
De bezetting is zorgvuldig gekozen. Naast Ben van Gelder op altsaxofoon en fluit bestaat het ensemble uit gitarist Nelson Veras, vibrafonist Peter Schlamb, bassist Martin Nevin en drummer Craig Weinrib. Voor het slot verschijnt ook pianist Gideon van Gelder, de broer van Ben, op het podium. Samen brengen zij Just The Way To Be. Daarmee sluit de cirkel zich. Wat begon als een compositieopdracht voor een festivaljubileum eindigt als een intieme muzikale herinnering aan twee mensen die onlosmakelijk met dit verhaal verbonden zijn: Abbey Lincoln, wier artistieke nalatenschap nog altijd inspireert, en Sem van Gelder, die zijn liefde voor muziek én fotografie doorgaf aan de volgende generatie. Zo wordt The Whole Wide World Is Round niet alleen een eerbetoon, maar ook een overtuigend bewijs dat herinneringen soms het langst blijven klinken.

BEN VAN GELDER COMPOSITIEOPDRACHT
The Whole Wide World Is Round
Ben van Gelder – altsaxofoon, fluit
Nelson Veras – gitaar
Martin Nevin – contrabas
Craig Weinrib – drums
Peter Schlamb – vibrafoon
Gideon van Gelder – piano
Várvara Tazelaar, Tony Roe – visuals